The Killing Myths

To nie film, nie audyt, to przywracanie punktu dostępu

Spłyną przeze mnie dni na przestrzał…

Od czasu, gdy Tadeusz Woźniak w latach 70. zaśpiewał swój legendarny hymn o Zegarmistrzu Światła Purpurowym, w polskiej wyobraźni zbiorowej na dobre zadomowił się pewien melancholijny obraz. Gdzieś na samym końcu drogi, gdy czas drastycznie zwalnia, człowiek staje twarzą w twarz z tajemniczą postacią i nagle, w ułamku sekundy, przed jego oczami przelatuje całe dotychczasowe życie.

Niezależnie od tego, czy zjawisko to nazwiemy rachunkiem sumienia, filmem życia, ważeniem serca, czy naukowo – life review (przeglądem biograficznym- naukowo musi być po angielsku, trudno, wyprzedzili nas i co pan nam zrobi) – od tysięcy lat interpretujemy je niemal identycznie: jako moralny audyt. Ostatni seans kinowy dla jednego widza, podczas którego bilansujemy dobro i zło, żałując za grzechy i podsumowując ziemską wędrówkę.

A co, jeśli od samego początku patrzymy na niewłaściwą stronę tego zjawiska? Co, jeśli ulegliśmy poetyckiemu złudzeniu, a prawda jest o wiele bardziej... przyziemna i techniczna?

W ten weekend na The Killing Myths zdejmujemy zjawiska graniczne z piedestału teologii i metafizyki. Spójrzmy na gasnący ludzki umysł nie jak na salę sądową, ale jak na serwerownię, w której właśnie odcięto zasilanie. Bo to, co podglądający śmierć ludzie brali za mistyczny film, w rzeczywistości może być tylko bardzo agresywną, biologiczną procedurą przywracania punktu dostępu.

AWARIA SYSTEMU ---> REBOOT JĄDRA ---> LIFE REVIEW ---> PUNKT DOSTĘPU (Brak Zasilania) (Wykryto Anomalię) (Odzyskiwanie Mapy) (Tożsamość Uratowana)

Ewolucja to bezwzględny pragmatyk

Zanim ludzkość wymyśliła neurologię, ba, zanim w ogóle sformułowała pierwsze zorganizowane religie, ludzie nagle tracili przytomność, ulegali wypadkom na polowaniach, krwawili na wojnach i przechodzili ciężkie zakażenia. Doświadczenie stanięcia na krawędzi istnienia jest starsze niż jakikolwiek system filozoficzny. Ponieważ nasi przodkowie nie dysponowali wiedzą o płatach skroniowych i hipokampie, dysponowali mitami. Obserwowali zjawisko na powierzchni, na samym obrusie świadomości (ekranie) i nadawali mu znaczenie, które pomagało im oswoić lęk, niepewność, zaskoczenie, zdziwienie.

Religia od zawsze opisuje to, co człowiek w tym stanie widzi (anioły, tunele, zmarłych przodków). Psychologia i neurologia opisują to, co człowiek pamięta i jak aktywuje się jego pamięć autobiograficzna swoimi terminami. Ale obie te dziedziny popełniają ten sam błąd: skupiają się na wyświetlanym obrazie, na płótnie. Niewiele mówi się o pytaniu absolutnie fundamentalnym z punktu widzenia inżynierii biologicznej: Po co?

Zastanówmy się chłodno. Mózg znajduje się w sytuacji skrajnego kryzysu. Przepływ tlenu drastycznie spada, ciśnienie leci w dół, a cały organizm przechodzi w tryb awaryjny, odcinając zasilanie od mniej ważnych peryferiów, by ratować jądro systemu. I w tym kluczowym, krytycznym momencie, gdy liczy się każda milisekunda i każda cząsteczka glukozy, ewolucyjnie zaprogramowany superkomputer miałby marnować cenne zasoby obliczeniowe na... moralny audyt życia? Na seans wspomnień, żeby człowiek mógł sobie popłakać nad błędem z trzeciej klasy podstawówki? [I really wish I hated you! (Blink 182)]

Ewolucja nie jest sentymentalnym księgowym. Ewolucja to pragmatyk, który optymalizuje kod pod kątem jednego celu: przetrwania. Jeśli system operacyjny wykrywa awarię krytyczną, nie odpala programu rozrywkowego. Zadaje pytania operacyjne, a nie moralne:

Kim jestem? Gdzie jestem? Co wiem o otaczającym mnie świecie? Które procesy i dane są niezbędne do natychmiastowego zrestartowania maszyny?

Kiedy wysiada file system

Aby to zrozumieć, musimy porzucić mit pamięci jako zakurzonego, fizycznego archiwum, w którym wspomnienia leżą poukładane w segregatorach. Nasze „ja”, nasza unikalna tożsamość, nie znajduje się pod jednym konkretnym adresem w mózgu. Jest rozproszona w potężnej, dynamicznej sieci powiązań pomiędzy tysiącami zdarzeń, emocji i relacji.

Kiedy dochodzi do nagłego wypadku lub zatrzymania akcji serca, ta sieć zostaje brutalnie zerwana. Mózg traci połączenie ze swoimi peryferiami. Gdyby w tym momencie po prostu pozwolił na ciemność, człowiek – nawet jeśli zostanie uratowany przez defibrylator – obudziłby się jako czysta karta! Bez przeszłości, bez tożsamości, bez pojęcia o tym, jak obsługiwać własne ciało.

Wyobraźmy sobie komputer, w którym nagle, podczas zapisu danych, wyciągnięto wtyczkę z gniazdka. Po ponownym włączeniu celem systemu nie jest przecież wyświetlenie użytkownikowi wszystkich zapisanych kiedyś zdjęć z wakacji i dokumentów tekstowych. Celem procedury Checkdisk lub System Restore jest odzyskanie struktury, która pozwala z tych plików w ogóle korzystać.

Nie chodzi o odtworzenie samych danych. Chodzi o błyskawiczne odzyskanie indeksów, relacji i tablic partycji. O odnalezienie mapy.

„Film życia”, który widzimy podczas doświadczeń z pogranicza śmierci (NDE- Near-Death Experience), to nic innego jak widoczny na ekranie, uboczny skutek działania głębszego, inżynieryjnego mechanizmu. Mózg z gigantyczną prędkością skanuje i kompiluje cały rejestr systemowy, próbując odtworzyć mapę tożsamości. Przebiega po indeksach pamięci autobiograficznej nie po to, by podsumować przeszłość, ale by utrzymać ciągłość „ja”. Rozpaczliwie szuka punktu dostępu (access point), do którego będzie mógł się przypiąć, jeśli organizm zdoła powrócić do działania.

My widzimy migające na ekranie obrazy i nazywamy to sądem ostatecznym. Dla biologicznej maszyny to po prostu log systemowy, który krzyczy: „Odzyskiwanie struktury tożsamości. Proszę czekać”.

Zatrzymany zegar i problem braku pamięci RAM

Z tą inżynieryjną koncepcją przywracania systemu wiąże się jeszcze jedna, niezwykle odświeżająca intuicja, która pozwala nam bez emocji spojrzeć na to, co dzieje się, gdy ten restart ostatecznie się nie powiedzie.

Kulturowo boimy się śmierci jako wejścia w przerażającą, pustą, nieskończoną ciemność. Ale to kolejny błąd poznawczy. Czas psychologiczny nie jest obiektywną cechą wszechświata – to proces, który istnieje wyłącznie wtedy, gdy działa lokalny obserwator. Nasza świadomość funkcjonuje dokładnie jak zegar, który odmierza kolejne stany systemu. Kiedy proces ustaje, a jądro systemu ostatecznie gaśnie, lokalny zegar po prostu się zatrzymuje. Nie trafiasz do nieskończoności. Dla Ciebie, twojej świadomości czas przestaje płynąć, materia twojego ciała wraca na zawsze do obiegu.

A co, jeśli po miliardach lat, gdzieś w kosmosie, materia znowu zorganizuje się w tak złożoną strukturę, że wygeneruje nowy proces świadomości? Z punktu widzenia fizyki, świadomość nie jest unikalną, magiczną substancją przypisaną do Twojego nazwiska. To proces biologiczny – tak jak praca serca czy filtracja nerek. Dwoje ludzi może uważać się za dwa całkowicie odrębne, mistyczne wszechświaty, ale ich sprzęt (hardware) jest niemal identyczny. Posługują się tą samą architekturą emocjonalną, tą samą logiką i tymi samymi mechanizmami przetwarzania danych. Różnice między nami są znacznie mniejsze, niż podpowiada nam nasze napompowane ego. Przypominamy dwa drzewa tego samego gatunku – z daleka osobne, pod ziemią i strukturalnie identyczne. Drzewa im większe, tym bardziej podobne, z ego jest tak samo :).

Jednak w tym kosmicznym rozdaniu kart istnieje jedna, bezwzględna bariera inżynieryjna: pamięć.

Nawet jeśli za bilion lat z tej samej gliny powstanie nowy obserwator i zacznie patrzeć na świat, nie będzie on podróżował z żadnych zaświatów. Nie odziedziczy Twojej pamięci, bo Twoja pamięć była zapisana na fizycznym dysku, który uległ bezpowrotnemu zniszczeniu i dematerializacji. Śmierć trwale czyści pamięć RAM i formatuje dysk twardy tożsamości. Nowy podmiot nie będzie miał pojęcia, że przed nim istniał jakikolwiek „wcześniejszy egzemplarz”. Nie wróci z żadnej wieczności – po prostu w kosmicznym czasie uruchomi się nowe, czyste pasmo świadomości. Odziedziczy nie Twoją historię, ale czystą, uniwersalną możliwość patrzenia na świat.

Akceptuj warunki licencji biologicznej

Od pokoleń ludzkość dręczy się tym samym, pełnym lęku pytaniem: Dlaczego przed śmiercią człowiek musi zobaczyć swoje życie?

Najwyższy czas zadać pytanie o wiele bardziej racjonalne: Dlaczego żywy, zaprogramowany na przetrwanie organizm miałby w ostatniej sekundzie nie spróbować odzyskać samego siebie?

Jeśli istnieje choćby jeden cień szansy na powrót z granicy zapaści, pierwszym i najważniejszym zadaniem natury nie jest moralny osąd, filozoficzna refleksja ani przygotowanie na spotkanie z wiecznością. Pierwszym zadaniem inżynieryjnym jest błyskawiczne odnalezienie punktu dostępu do systemu.

„Film życia” nie jest więc ostatnim, pożegnalnym seansem kinowym, na który zaprosił nas Zegarmistrz Światła Purpurowego. To tylko chłodny, techniczny ekran ładowania procesu, którego jedynym i nadrzędnym celem jest przywrócenie maszyny do działania. Ewolucyjny system ratunkowy, który do samego końca, do ostatniej kropli paliwa, bezczelnie i uparcie próbuje kliknąć: „Przywróć system z ostatniego punktu zapisu”.

Porzućmy mit pamięci jako zakurzonego archiwum. Nasze „ja”, nasza unikalna tożsamość, nie znajduje się pod jednym konkretnym adresem w mózgu. Jest rozproszona. To rozproszona baza danych, w której informacja o tym, kim jesteś, powstaje w wyniku ciągłego pingowania MILIONÓW synaps.

„Film życia”, który widzimy podczas doświadczeń z pogranicza śmierci, to nic innego jak widoczny na ekranie, skutek działania głębszego, inżynieryjnego mechanizmu bilogicznego. My, uwięzieni w kulturowych i religijnych interpretacjach, widzimy migające na ekranie obrazy i nazywamy to sądem ostatecznym, karmą czy bilansem dobra i zła. Dla biologicznej maszyny to po prostu log systemowy, który krzyczy na czerwono: „Odzyskiwanie struktury tożsamości. Trwa naprawa tabeli partycji. Proszę czekać”.