Pułapka rozwoju, czyli do czego czowiek doszedł
Pułapka rozwoju, czyli do czego czowiek doszedł… (Dyzma)
Cywilizacja współczesna działa jak układ naczyń połączonych, w którym próbuje się przelać skończony płyn tak, żeby każdy miał choć kroplę, mimo że płynu jest coraz mniej. Pieniądz, aspiracje, przestrzeń, turystyka, mobilność, demografia i władza nie są osobnymi zjawiskami, lecz jednym mechanizmem, który udaje, że płyn jest nieskończony. Mistyfikacja zaczyna się w miejscu, gdzie pieniądz odrywa się od zasobów. Współczesna gospodarka produkuje zawody, które nie tworzą niczego namacalnego: praca w Excelu, prezentacje, procesy, KPI, raporty, projekty, stanowiska. Człowiek wykonuje ruchy, które nie mają skutku w rzeczywistości, a jego życie zawodowe niczego zwyczajnie nie tworzy, po prostu jest. Pieniądz, który dostaje, nie ma pokrycia w zasobach, bo zasoby są skończone, a pieniądz jest nieskończony. W takiej sytuacji pojawia się potrzeba kompensacji, potrzeba dowodu, że życie ma sens, że coś się dzieje, że jest się kimś. Wydaje się, że najłatwiej wygenerować ten dowód w przestrzeni. Choć ta, tylko z pozoru jest darmowa. Pieniądz zaczyna szukać pokrycia w symbolach, a symbolem staje się mobilność: lot, wyjazd, nowa lokacja, zdjęcie z innego kontynentu. Podróżowanie staje się symboliczną konwersją pieniądza na sens, rytuałem potwierdzającym własne istnienie. To nie jest ruch w przestrzeni, lecz ruch w hierarchii. Turysta nie jedzie, by poznać świat, tylko by potwierdzić swoją pozycję. Turystyka udaje, że można poznać kulturę przez gapienie się. Tak, na końcu jest tylko to, co gały widziały. Turysta nie wchodzi w relacje, co najwyżej narzuca się, nie rozumie ironii, którą pacyfikują go lokalsi, nie rozumie dystansu ani lokalnych kodów społecznych. Może spędzić dwa tygodnie w Australii i nie zrozumieć ani jednego żartu, podczas gdy miejscowi stale robią sobie z niego jaja. To nie jest poznawanie kultury, lecz oglądanie scenografii i czasem zaglądanie za kulisy, ale wtedy robi się dziwnie swojsko. Turysta styka się wyłącznie z interfejsem kulturowym: obsługą, dekoracjami, krajobrazem. To jest świat przygotowany dla obcych, bez dostępu do systemu. W tej logice all inclusive staje się kolonialnym interfejsem: hotel jako cywilizacja, lokalna przestrzeń jako zagrożenie, lokalni ludzie jako obsługa, kultura jako dekoracja. To kolonializm bez armii, kupowanie bezpiecznej wersji świata. All inclusive jest pornografią mobilności, czystą konsumpcją bodźców bez relacji, a podróżowanie rozwojowe jest erotyką mobilności, czyli tą samą konsumpcją, tylko opakowaną w narrację o głębi. Mechanizm jest identyczny, fetysz przestrzeni jako dowód sensu życia. To wszystko wynika z napięcia między pieniądzem a zasobami. Jeśli praca nie daje sensu, pieniądz nie ma pokrycia, a zasoby są ograniczone, człowiek musi wytworzyć sens w innej domenie. Najłatwiej wytworzyć go w przestrzeni: nowe miejsce, nowe zdjęcie, nowa narracja. Podróżowanie staje się rytuałem kompensacyjnym, nie poznawczym. Nie jest osobnym tematem, lecz symptomem nadmiaru pieniądza, braku pokrycia, braku sensu pracy, braku relacji, braku języka, braku kultury i braku zasobów. To mechanizm cywilizacyjny, nie hobby, jakbyśmy chcieli.
Deweloperka, czyli rozwijoholizm
W tym samym mechanizmie powstaje fetysz przestrzeni deweloperskiej. Nadmiar pieniądza, który nie ma pokrycia w zasobach, musi znaleźć pokrycie w czymś skończonym, żeby inwestor wreszcie mógł poczuć ulgę. Przestrzeń jest jedynym zasobem, którego nie da się dodrukować. Dlatego powstaje fetysz klitek, fetysz apartamentów, fetysz inwestycji w mieszkania, w których kobiety wreszcie będą miały warunki do rodzenia i wychowywania dzieci, fetysz zawłaszczania przestrzeni po taniości i dla dobra więźniów kredytów bankowych tudzież abonamentów od limitów metrażowych. Patologiczne zarobki i kurcząca się przestrzeń tworzą system rur w limitowanej przestrzeni. Lekarz z milionami rocznie nie może kupić miliona zasobów, bo ich nie ma, więc inwestuje w przestrzeń. Jak? Kupując rury i zamykając w nich innych. To jest konwersja fikcji finansowej na realny koszt społeczny. Przestrzeń staje się magazynem fikcyjnego pieniądza.
Mobilność, czyli jesteśmy ważni
W tym samym mechanizmie powstaje fetysz mobilności. Ruch staje się substytutem życia, prędkość substytutem podmiotowości. Samochody za milion, loty jako rytuał statusu, mobilność jako dowód, że coś się dzieje. To jest pornograficzna forma sensu, szybki ruch, który udaje życie.
Demografia jako paliwo iluzji
I w tym samym mechanizmie powstaje fetysz demografii. Ekonomowie rodem z XIX wieku nie widzą skończonych zasobów, skończonej przestrzeni, skończonej energii ani skończonej biologii. Widzą tylko model, który działał w epoce pary: więcej ludzi, więcej pracy, więcej produkcji, więcej pieniędzy, więcej emerytur. To jest bzdura. Dziś więcej ludzi oznacza więcej zużycia zasobów, więcej pracy oznacza więcej emisji, więcej produkcji oznacza więcej odpadów, więcej pieniędzy oznacza więcej fikcji i więcej długu. Dług jest ważny. Dług zniewala. Dług to władza emitenta. Za niewielkie długi na początku lat dziewięćdziesiątych oddaliśmy niemal wszystko. Demografia jest narzędziem utrzymania warstwy aspiracyjnej, która żyje z systemu, nie z produkcji. #Demokracja i rządzenie kontra zarządzanie powierzonymi zasobami Demokracja w teorii jest systemem zarządzania zasobami, ale w praktyce ewoluuje w kierunku samozwańczego rządzenia. Ludzie wybierają przedstawicieli, a przedstawiciele wybierają siebie. Władza odrywa się od zasobów, od ludzi, od odpowiedzialności. Populizm staje się technologią utrzymania władzy, obiecuje zasoby, których nie ma, rozdaje pieniądz, który nie ma pokrycia w zasobach, tworzy konflikty, które nie istnieją, buduje emocje, które zastępują fakty, buduje emocje w miejsce refleksji, produkcja emocji ma wręcz zagłuszać refleksje. Totalitarne odchylenie nie wynika z ideologii, lecz z niedoboru. Władza musi kontrolować film codziennej rzeczywistości, emocje, przepływy i instytucje, bo inaczej system się rozpadnie. Kronika filmowa już nie jest dodatkiem do seansu, jest codziennym utrujdupcingiem. Mamy być tym zmęczeni. Mamy się nie chcieć interesować. Mamy mieć dość i gdzieś sobie polecieć. Władza nie zarządza zasobami, władza zarządza aspiracjami. To jest ta sama mistyfikacja życia, co patologiczne zarobki lekarzy spekulujących poczuciem dobrostanu, co fetysz przestrzeni, fetysz turystyki, fetysz mobilności i fetysz demografii. Robienie z demografii rozwojowego problemu to myślenie folwarcznego ekonoma. W dobie automatyzacji, robotyzacji i sztucznej inteligencji demografia to rozwój powtarzalnej konsumpcji.
Żyjemy w rurach
Cywilizacja ekonomów próbuje przelać skończony płyn przez naczynia połączone, które tworzą wielki gmach hydraulika z niekończącymi się rurami. Iluzja superpozycji. „Tough nothing, will keep us together. We will be heroes …just for one day (D. Bowie).