The Killing Myths

Polscy Indianery

Polscy Indianery. Lead:

Podczas gdy nasi politycy okładają się konstytucyjnymi paragrafami, a media karmią nas teatrem o Trybunale, z polskiej gospodarki po cichu wyparowuje realna wartość. Spór o synekury w TK nie obniży przecież cen paliw na stacjach, a rolnikowi nie dopłaci do hektara zebranego zboża. Witamy w świecie, w którym miliony należą do ludzi potrafiących obsługiwać kserokopiarki. Najwyższy czas zrozumieć, że tradycyjny, zgrany do gryfu spór między prawicą a lewicą, socjalizmem a kapitalizmem, to tylko zasłona dymna. Prawdziwy, brutalny podział współczesnego świata przebiega zupełnie gdzie indziej – między Papierem a Zasobem. Czas odłożyć na bok te jałowe igrzyska i zrobić bezlitosny, inżynierski bilans tego, dlaczego daliśmy sobie wmówić, że zadrukowany banknot to to samo co kapitał, i jak pod płaszczykiem transformacji oddaliśmy strategiczne węzły całego systemu.

Polscy Indianery. Dlaczego liberalna ekonomia nie lubi matematyki?

Zaczynamy z grubej beczki. Dzisiejszy spór o Trybunał Konstytucyjny to w gruncie rzeczy klasyczna wojna o stołki i wpływy. W żaden sposób nie przekłada się ona na realne problemy państwa czy poziom życia obywateli. Budowanie wokół TK wielkich, ustrojowych narracji brzmi wręcz groteskowo w momencie, gdy jego orzeczenia przestały funkcjonować w obiegu publicznym. Ta instytucja utraciła swoją realną sprawczość – jej wyroków próżno szukać w oficjalnych publikatorach. No, chyba że ktoś ma przepustkę do wewnętrznej biblioteki Trybunału i zrobi sobie… ksero.

Doczekaliśmy czasów, w których miliony w Polsce należą do tych, którzy potrafią obsługiwać kserokopiarki, a nominaci pobierają gigantyczne uposażenia za samą gotowość do zasiadania w ławach. Kiedy z ust szefostwa TK słyszymy o „zagrożeniu zamachem stanu”, a premier odpowiada na platformie X butnym „grzeczny już byłem”, wiemy, że oglądamy teatr. Spektakl trwa, bo uwaga publiki musi być czymś zajęta, kiedy na stacjach benzynowych paliwo bije kolejne rekordy. Wyprowadzenie tej czy innej dyrektorki w blasku fleszy to tylko kolejne ujęcie w politycznej kronice filmowej. Jakiś sprytny adwokat załatwi jej wyjście za kaucją w trzy godziny, ale zanim to nastąpi, 30% społeczeństwa odetchnie z ulgą: „Uff, ta kobieta już nam nie wykończy państwa. Dzieci znów mogą bezpiecznie bawić się na podwórku”.

Gra w berka za 75% pensji

W tym samym czasie z szafy wypada kolejna polityczna mumia i dokumenty z KPRM trzymane w prywatnym domu. Po co? Przecież temat Smoleńska został formalnie zamknięty lata temu. Odpowiedź staje się banalnie prosta, gdy porzucimy wzniosłe hasła o „ratowaniu demokracji”, a spojrzymy w kalkulator. Za rok wybory, fucha w rządzie może się skończyć. Tymczasem sędzia TK po zakończeniu swojej 9-letniej kadencji i przejściu w stan spoczynku otrzymuje dożywotnie uposażenie w wysokości 75% ostatniej pensji zasadniczej, waloryzowane wraz z pensjami czynnych sędziów, oraz odprawę w wysokości 6-miesięcznych zarobków.

Nagle wszystko staje się jasne. Ta gra w politycznego berka nie obniża kosztów życia przeciętnego Polaka. Nie poprawia finansów publicznych i nie zmniejsza kosztów obsługi długu. Kiedy nasi politycy okładają się konstytucyjnymi paragrafami, agencje ratingowe (jak Moody’s) bezlitośnie obniżają rating Polski z A2 do A3. Powód? Gigantyczny deficyt, rosnący dług i słabnąca skuteczność polityki fiskalnej. Rynek interesują liczby i pieniądze. Pie – nię – dze. A co dzieje się z nimi w tym samym czasie?

Magia paliwowych marż, czyli kto tu dopłaca?

W dyskusji o cenach energii coś się fundamentalnie nie składa. Słyszymy o kryzysie na Bliskim Wschodzie, drogim frachcie i geopolityce. Ale wykonajmy proste przybliżenie. Transport gigantycznego supertankowca kosztuje około 25 milionów dolarów. Taki statek przewozi 2 miliony baryłek ropy. Po rozłożeniu tego kosztu na pojedynczy litr wychodzą GROSZE. To nie logistyka tłumaczy wzrost marż koncernów paliwowych o kilkaset procent.

Skoro rafinerie podnoszą marże, windowanie cen uderza rykoszetem w transport, logistykę i produkcję żywności. Jaki jest sens utrzymywania tego stanu? Z perspektywy kraju wygląda to tak, jakby jedna państwowa kieszeń zyskiwała, podczas gdy dziesięć innych kieszeni obywateli traciło dwa razy więcej. Jeśli te same rafinerie potrafią sprzedawać paliwo za granicę po rażąco niskich cenach, oznacza to jedno: utracone zyski są odzyskiwane bezpośrednio z portfela Polaków.

I tu koło się zamyka. Rolnik zbierający zboże, po podliczeniu kosztów diesla do kombajnu (gdzie samo ścięcie 1 ha to wydatek rzędu 150–220 zł na paliwo), w obecnych realiach rynkowych wychodzi na czyste zero. A częściej generuje stratę. I państwo musi mu z podatków dopłacić, żeby w ogóle chciał wyjechać w pole.

Papier kontra Zasób

Współczesna debata ekonomiczna kręci się wyłącznie wokół pieniądza: długu, PKB, stóp procentowych. Tyle że pieniądz sam w sobie nie jest bogactwem. Polski „Indianin” dał sobie wmówić, że papierowe banknoty i cyfry w komputerze to kapitał. Otóż nie.

• Kapitał to zasób: Zdolność produkcyjna. Maszyna, która pracuje. Inżynier, który potrafi ją obsłużyć. Infrastruktura, technologia, czysta energia i ziemia, która rodzi plon.

• Pieniądz to papier: To tylko bilet pokrycia. Roszczenie do części tego realnego kapitału.

Przez ostatnie trzy dekady transformacji z namiętnością wymienialiśmy realny kapitał produkcyjny na kapitał finansowy. Sprzedawaliśmy zakłady i całe rynki zbytu w zamian za zadrukowane papierki. Po trzydziestu latach należałoby wreszcie zrobić bilans – nie ideologiczny, ale inżynierski. Czy wartość tego, co oddaliśmy, była mniejsza niż to, co dostaliśmy?

Wskaźnik PKB, którym tak chętnie chwalą się liberałowie, celowo milczy na temat tego, kto faktycznie zatrzymuje wypracowany zysk. Jeśli korporacja potrafi ukryć zysk za pomocą opłat licencyjnych, doradztwa i transferów do zagranicznej centrali, to papierowy wzrost gospodarczy staje się fikcją.

Gdzie są węzły systemu?

Dlaczego liberalna ekonomia tak bardzo nie lubi modeli matematycznych i twardych równań? Bo równanie zamyka pole do interpretacji i taniej publicystyki. Pokazuje bezlitosną mechanikę systemu.

Weźmy ulubiony argument o „zagranicznym kapitale, który nas uratował”. Zachodni inwestorzy w latach 90. nie kupowali u nas wyłącznie supernowoczesnych fabryk robotów. Wykupywali polskie cukrownie, chłodnie, zakłady zielarskie i przetwórnie. Te same, które rzekomo były „nieefektywne i zacofane”, a które zbudowano jeszcze w czasach PRL. Dlaczego tak bardzo ich chcieli?

Bo te zakłady to nie były po prostu mury i stare maszyny. To były węzły systemu.

Cukrownia to kontrola nad tysiącami plantatorów, ziemią i logistyką. Przetwórnia to punkt, przez który musi przejść każdy strumień lokalnej produkcji rolnej. Przejmując taki węzeł, przejmujesz kontrolę nad przepływem surowców, cenami i przede wszystkim – marżą. Nie musisz budować sieci od zera, po prostu wpinasz się w działający krwiobieg i wysysasz zysk do centrali.

Dopóki będziemy patrzeć na gospodarkę wyłącznie przez pryzmat papieru – niczym w unijnych reklamach pokazujących palety euro poukładane na boisku – będziemy tylko statystami w cudzym kinie. Prawdziwa gospodarka to fizyczny proces zamiany pracy, energii i zasobów w dobrobyt. Cała reszta to tylko kreatywna księgowość. A nam, na pocieszenie, zostaje oglądanie politycznej gry w berka.