The Killing Myths

Dyrektorze wodociągów… – część II. Czyli państwo wg ISO. System vs. wspólnota postkamikadze

Dyrektorze wodociągów… – część II. Czyli państwo wg ISO. System vs. wspólnota postkamikadze

W pierwszej części naszej inżynieryjnej sekcji zwłok nad polską debatą publiczną rozebraliśmy na części pierwsze Amazing Kamikadze System – społeczną technologię delegowania ryzyka, w której tłum z bezpiecznej odległości wysyła kolejnych bohaterów na misje samobójcze, podczas gdy sam zajada się popkornem. Czas pójść o krok dalej. Skoro wiemy już, jak niszczycielski dla tkanki instytucjonalnej jest kult politycznych zbawców, musimy zadać pytanie o alternatywę. Co dzieje się, gdy na zgliszczach po lotach samobójczych tłum nagle zaczyna krzyczeć: „Dyrektorze wodociągów, wróć!”? Wkraczamy w fascynujące starcie dwóch zupełnie różnych szkół programowania rzeczywistości: nudnego, zoptymalizowanego państwa w standardzie ISO oraz permanentnie zawieszającego się systemu operacyjnego postkamikadze.

W tradycyjnym, romantycznym porządku myślenia politycznego „spontaniczny zryw”, „błyskotliwa improwizacja” czy „genialne natchnienie wodza” są traktowane jak najwyższe cnoty kardynalne. Publicyści mdleją z zachwytu, gdy lider w świetle jupiterów podejmuje nagłą, dramatyczną decyzję, łamiąc przy tym dotychczasowe reguły gry w imię wyższego celu. Z perspektywy nowoczesnej inżynierii systemów zarządzania i standardów IT, ta uwielbiana przez tłum spontaniczność to nic innego jak nieobsłużony wyjątek w kodzie (unhandled exception). To anomalne, nieprzewidziane zachowanie komponentu, które zamiast ratować sytuację, grozi całkowitym wysypaniem się bazy danych i uszkodzeniem struktury jądra systemu operacyjnego państwa.

Nowoczesne, dojrzałe państwo nie polega na czekaniu na spływające z niebios natchnienie premiera. Ono opiera się na bibliotece organizacji i tzw. najlepszych praktykach (best practices). Kiedy pojawia się kryzys, zarządca w standardzie ISO nie odpala emocjonalnego streama, by pytać publiczności: „Co robić?”. On po prostu przeszukuje sprawdzone repozytoria wiedzy – dokładnie tak, jak programista sięga po stabilną, przetestowaną bibliotekę kodu. Wyciąga stamtąd odpowiedni, z góry przygotowany protokół (odpowiednik norm z rodziny ISO 9001 czy ISO 22301 dotyczących ciągłości działania) i bez zbędnego patosu wdraża gotowy format regulacyjny. Sukcesem takiego podejścia jest absolutny brak dramatu.

Fork kodu, czyli problem długu technologicznego

Niestety, polska debata publiczna i otaczające nas instytucje wciąż próbują odpalać współczesną, skomplikowaną i globalną rzeczywistość na archaicznej nakładce graficznej z wczesnych lat transformacji ustrojowej. Winna temu jest nasza specyficzna, lokalna charakterystyka ustrojowa. Nazwijmy ją roboczo starodawnym, zniekształconym forkiem kodu źródłowego. Ten soft, pisany przed wiekami w pośpiechu i na kolanie, ma wbudowaną organiczną wadę: zakłada, że partyzancka improwizacja i przekonanie, że „jakoś to będzie”, są cenniejsze od instrukcji obsługi i nudnych procedur systemowych.

Zamiast przeprowadzić gruntowną modernizację sprzętową, czyli zaktualizować płytę główną i procesor państwa, kolejne ekipy polityczne zajmowały się instalowaniem coraz cięższych nakładek systemowych. Ponieważ państwo postkamikadze działa bez planu i pod wpływem chwilowego impulsu, bezmyślnie pobiera i instaluje z sieci każdą ofertę, która w danym momencie wygląda na „niezbędną” lub „nośną PR-owo”. W efekcie rejestr systemowy zostaje doszczętnie zaśmiecony przez potężny dług technologiczny (technical debt).

W tle systemu operacyjnego państwa bezustannie działają setki martwych procedur, przestarzałych przepisów i niepotrzebnych urzędów z lat 90., których nikt nigdy nie odinstalował. Na przykład powiaty. One po cichu pożerają pamięć RAM, marnując bezcenny czas operacyjny urzędników i budżet państwa. System drastycznie zwalnia, sterowniki wchodzą w konflikty, magistrala danych zaczyna dymić, a elity polityczne żyją w permanentnym strachu przed usunięciem chociażby jednego pliku tymczasowego z rejestru. Architektura stała się tak krucha, że wyrzucenie z systemu jakiejkolwiek bezużytecznej aplikacji z przeszłości grozi niespodziewanym crashem całości.

W tym momencie pojawia się postać typowego, lokalnego polityka-hakera, który pamięta czasy sr...nia w polu. Facet siedzi w znoszonym swetrze przed najnowocześniejszym urządzeniem systemu atlantyckiego (powiedzmy, lśniącym iPhonem), patrzy na jego nudne, chłodne i bezpieczne procedury iOS i z dumą oświadcza zebranym: „Eee tam, co mi tu zachodnie inżyniery będą standardy i blokady narzucać! Ja mu zrobię naszego, lokalnego jailbreaka! Podepnę mu z boku taką partyzancką wtyczkę z drutu i sznurka, wgram pirackiego softu z naszymi własnymi układami i zobaczysz, jak to będzie śmigać! A jak wybuchnie bateria i spali dom? To nic! Ogłosimy narodową żałobę, a pilota baterii nazwiemy bohaterem narodowym!”. Tłum pod oknem oczywiście klaszcze z zachwytu, a chwilę później wszyscy stoją w długiej kolejce do serwisu, trzymając w rękach bezużyteczną cegłę (brick).

Poka-Yoke na migrantów i awaria firewalla

Przełóżmy tę cyfrową anatomię na najbardziej zapalne i emocjonalne spory współczesności, chociażby na problem migracji zarobkowej i organizowanych wokół niej referendów. W klasycznym porządku mitu na mównicę wychodzi wódz jednej lub drugiej strony i krzyczy patetycznie: „Unieważniam referendum!”, „Zabraniam wjazdu w imię bezpieczeństwa!” bądź „Otwieram granice w imię humanizmu!”. Publiczność na trybunach dostaje wypieków na twarzy, ale z perspektywy fizyki systemów to czysty sabotaż.

W państwie według ISO zarządca podchodzi do problemu jak inżynier hardware’u. Nie interesują go moralne tyrady. Patrzy na tabelę przepustowości i mówi chłodno: „Szanowni Użytkownicy. Wrzucenie tego gigantycznego pakietu zewnętrznych danych do naszego podsystemu gospodarczego jest w tej chwili technicznie niewykonalne. Nasza płyta główna – czyli infrastruktura urzędowa, systemy weryfikacji tożsamości, rynek mieszkaniowy i służba zdrowia – ma za wąską magistralę danych. Nasz procesor, czyli budżety celowe i wydajność operacyjna algorytmów integracyjnych, po prostu się przegrzeje. Zaliczymy totalny crash systemu. Jeżeli domestyczna gospodarka potrzebuje tej fluktuacji kadr do podtrzymania procesów w kluczowych gałęziach, musimy najpierw przeprowadzić pełną refaktoryzację hardware’u. Musimy wymienić płytę główną i procesor, budując nową, wydajną architekturę zarządczą o odpowiedniej przepustowości. A co do migracji na tle relacji miłosnych, łączenia rodzin czy wypraw turystycznych? Przykro mi, to są prywatne pakiety danych użytkowników końcowych. Jądro systemu operacyjnego państwa się nimi nie zajmuje, bo nie ma dla nich przewidzianych protokołów systemowych”.

Dojrzała architektura posiada wbudowane mechanizmy typu Poka-Yoke – znane z japońskiej teorii zarządzania jakością rozwiązania, które fizycznie uniemożliwiają człowiekowi popełnienie błędu (tak jak kształt wtyczki uniemożliwia włożenie jej do gniazdka odwrotną stroną). System operacyjny państwa wg ISO izoluje krytyczne instytucje od spontanicznych zapędów polityków za pomocą bezpiecznych piaskownic (sandboxing). Nawet jeśli u stóp władzy zasiądzie premier-streamer i dostanie nagłego ataku natchnienia, zaczynając chaotycznie klikać we wszystkie przyciski interfejsu, system powinien natychmiast odciąć jego proces od jądra i wyświetlić chłodny komunikat: „Ta operacja narusza integralność struktury. Dostęp zablokowany przez administratora ISO”.

Sieciowe clearingi: Kolonialne skrypty i nieopłacona faktura

Problem ten nabiera zupełnie nowego wymiaru, kiedy uświadomimy sobie, że nasz krajowy komputer nie działa w próżni. Ostatnie 30 lat to okres potężnego rozwoju, w którym zostaliśmy na stałe wpięci w sieć europejską – UE-Net. Ta wielka sieć państw-komputerów miała w założeniu służyć szybkiej, bezkonfliktowej wymianie danych i zasobów. Z czasem jednak sieć stała się bezwolnym niewolnikiem ponadnarodowych grup interesu, biurokratycznych think-tanki i ideologicznych komitetów, które pełnią w tej architekturze rolę złośliwego spamu aplikacyjnego (malware / adware). Te grupki spamowe nie budują twardego sprzętu; bez przerwy produkują za to gigantyczne masy śmieciowego kodu w postaci tysięcy dyrektyw, limitów i regulacji, które infekują całą sieć.

Polski system operacyjny ma domyślnie włączoną funkcję automatycznego pobierania (Auto-Download). Jeśli jakiś ciężki, śmieciowy pakiet regulacyjny krąży po unijnym internecie, nasze elity bezkrytycznie go zasysają i instalują na domowych dyskach tylko dlatego, że „wypada”, „trzeba” albo „bo inne komputery w sieci też to instalują”.

W tym miejscu wchodzimy w obszar globalnego systemu rozliczeń wzajemnych (clearing system), gdzie zachodnie serwery odpalają właśnie skrypty kompensacji historycznej. Państwa starej Europy spłacają dzisiaj swój gigantyczny dług kolonialny – w ich architekturze bezkrytyczne przyjmowanie fal migrantów to automatyczna operacja księgowa mająca wyrównać bilans strat z przeszłości.

Nasz system patrzy na te operacje i natychmiast zgłasza błąd weryfikacji salda. My nie mamy w rejestrach długu kolonialnego. Wręcz przeciwnie – w naszej bazie danych od 1945 roku wisi gigantyczna, całkowicie nieuregulowana faktura za absolutne zniszczenie hardware'u państwa i usunięcie milionów kluczowych kont użytkowników w wyniku morderstw II wojny światowej. Sąsiedni serwer (Niemcy) udaje wprawdzie, że ta faktura uległa przedawnieniu lub uległa uszkodzeniu w archiwum, ale zapora państwa według ISO nie ulega emocjom. Ona widzi brak pokrycia salda. Zamiast widowiskowego machania szabelką, dojrzały system wdraża algorytm kompensacji. Jeśli dłużnik nie zamierza uregulować rachunku dobrowolnie, system powinien automatycznie uruchomić specjalny, chłodny podatek reparacyjny wpisany bezpośrednio w protokoły wymiany gospodarczej, by systematycznie ściągać należność z magistrali przesyłowej.

UE-Net vs. US-OS: Wojna sieciowych architektur

Gdy spojrzymy na mapę globalną jak na wielką serwerownię, zobaczymy fascynującą rywalizację dwóch skrajnie różnych architektur systemowych:

  1. Architektura Europejska (UE-Net): System cierpiący na permanentną biegunkę aplikacyjną. Zamiast inwestować w hardware (innowacje, produktywność), skupia się wyłącznie na pisaniu nieskończonych linijek kodu regulacyjnego. Co najgorsze, UE-Net dopiero wchodzi w najtrudniejszą fazę całego cyklu kamikadze. Przez lata system wydawał się stabilny, ale z powodu przeciążenia unijnym spamem drastycznie zwolnił. Przerażony tym faktem europejski tłum zaczyna teraz rozpaczliwie budować kokpity dla własnych, lokalnych kamikadze, którzy mają „rozbijać system od środka”. Ta architektura nie ma jeszcze wyrobionej odporności na takie wstrząsy i czekają ją permanentne Niebieskie Ekrany Śmierci (BSOD).

  2. Architektura Amerykańska (US-OS): System brutalny, obciążony własnym spamem, ale posiadający potężny, stale podkręcany procesor i niesamowicie grubą płytę główną. Amerykański system operacyjny dawno przeszedł fazę postkamikadze i posiada samoczyszczący się rejestr. Doskonałym tego przykładem są migranci z lat 90. i 2000, którzy masowo oddali głosy na Donalda Trumpa. Zamiast wisieć z boku systemu jako nieprzetworzony „pakiet socjalny” (jak to ma miejsce w Europie), zostali oni wpięci bezpośrednio w płytę główną jako zintegrowane komponenty gospodarki. Kiedy system próbuje zaciągnąć z sieci nowy, destabilizujący spam regulacyjny, te wbudowane komponenty same odpalają wewnętrzny system antywirusowy. Mówią: „Zaraz, my tu ciężko pracujemy na przepustowość tej magistrali. Nie po to przeszliśmy integrację z jądrem US-OS, żeby teraz instalować niesprawdzone bloatware”. System amerykański bez problemu przepala i neutralizuje każdego głośnego kamikadze czy streamera w bezpiecznym kontenerze, wykorzystując jego energię do dalszego podkręcania procesora.

Migająca bateria i bezwzględność atomu

Nad tym całym sieciowym sporem wisi jednak twarda, nieubłagana fizyka. System operacyjny nowoczesnego państwa pożera gigantyczne ilości zasobów. Spójrzmy prawdzie w oczy: na pulpicie naszego narodowego komputera ikonka baterii od dawna pali się na czerwono, nieustannie miga i wyświetla krytyczny alert systemowy.

Lokalni hakerzy i Ministerstwa ds. Tapety Systemowej próbują wmawiać użytkownikom, że tak potężną architekturę da się uciągnąć na „zielonym softwarze”, wiatraczkach i doraźnych pakietach optymalizacyjnych. Inżynier wie, że to kłamstwo. Koszty odpalania systemu państwa „od zera” po pełnym, ogólnokrajowym blackoutcie są niewyobrażalnie gigantyczne i mogłyby trwale uszkodzić hardware gospodarki. Dlatego system operacyjny państwa w standardzie ISO nie bawi się w ideologiczne dyskusje o nastrojach społecznych. On bezwzględnie wymusza wdrożenie atomu jako jedynego stabilnego, dedykowanego źródła zasilania (PSU), zdolnego utrzymać stałe napięcie w magistrali i uchronić system przed ostateczną katastrofą sprzętową.

Jesteśmy częścią systemu atlantyckiego od stuleci, wpięci w tę samą zachodnią magistralę wymiany danych. Na naszych codziennych, prywatnych komputerach i w kieszeniach nie instalujemy przecież żadnego prowizorycznego softu. Idąc do sklepu, szukamy zachodniego poczucia organizacji, porządku, płynności interfejsu i bezwzględnej wygody użytkowania. Wybieramy iPhone'a lub Windowsa 11. Presja ze strony całego systemu atlantyckiego na trwały upgrade naszego terminala trwa od dekad, niezależnie od tego, jaki akurat administrator zarządza serwerem głównym w Waszyngtonie.

Wezwanie „Dyrektorze wodociągów, wróć!” zyskuje w tym miejscu swój ostateczny, globalny sens. Jeśli chcemy korzystać z luksusu i stabilności rozwiniętej cywilizacji, musimy przestać oglądać się na koszty emocjonalne publiczności. Czas definitywnie zamknąć program lotów samobójczych naszych politycznych kamikadze, wyrzucić „lokalne jailbreaki” do kosza i zrobić to, co dawno temu uczyniły systemy japońskie, koreańskie czy skandynawskie. One nie dyskutowały z fizyką struktur. Wdrożyły nudne, bezwzględne normy ISO, sformatowały dyski i stały się w pełni kompatybilne z globalną płytą główną.

Ich systemy operacyjne są do bólu nudne, nikt tam nie kręci wysokobudżetowych filmów akcji o bohaterskich urzędnikach, ale za to wszystko – od rozkładu jazdy metra po ciśnienie w rurach – działa z precyzją do jednej milisekundy. Czas, aby polski użytkownik przestał ekscytować się kolejnymi dramatycznymi odcinkami streamu z kokpitu politycznego McClane'a, a zamiast tego ze spokojem godnym inżyniera kliknął na ekranie państwa jedno, kluczowe polecenie: „Akceptuję wszystkie warunki licencji ISO. Aktualizuj system teraz”. Wydawało się, że kroczyliśmy w kierunku tego prostego rozwiązania...

...tymczasem w 2023 wróciliśmy do wspólnoty postkamikadze, a system stał się najbardziej "amazing ever".