The Killing Myths

Dyplom z parobka, czyli kwalifikacje p.t. jak pięknie przegrać z klasą

W poprzednim tekście obiecaliśmy sobie, że przyjrzymy się bliżej armii „mędrców” z dyplomami MBA, którzy z uśmiechem na ustach zarządzają drenażem polskiego kapitału. Czas dotrzymać słowa i uderzyć w kolejną świętą krowę narodowej dumy: polski system edukacji. System, który za miliardy z podatków stworzył idealną taśmę produkcyjną dla rynkowych parobków.

Horror podstawowy, czyli jak demografia demoluje gminy

Cały ten proces zaczyna się na samym dole piramidy – w szkołach podstawowych. Tam mechanizm ekonomicznego absurdu działa w wersji najbardziej prymitywnej, bo podlanej sosem lokalnej polityki i związkowego betonu.

Rzeczywistość jest nieubłagana: liczba dzieci w Polsce stale i drastycznie spada. Biologia i demografia nie podpisały umowy z Kartą Nauczyciela. I co robi w tej sytuacji wolny rynek? Reaguje. Nieliczne szkoły przechodzą w tryb prywatny, bo są zmuszone działać na zasadach rynkowych. Muszą dowozić wynik, termin i koszt, bo inaczej po prostu zbankrutują.

A co robi system państwowy? Tworzy koszmar oparty na głębokiej niesprawiedliwości i marnotrawstwie. Zderzenie państwowej szkoły miejskiej z państwową szkołą wiejską to czysta abstrakcja. W miastach gęstość zaludnienia wymusza jakąkolwiek konkurencję.

Tymczasem w powiatach i na prowincji rozgrywa się ekonomiczny dramat. Gigantyczne, ogromnie rozbudowane budynki szkół wiejskich, wybudowane lata temu na fali wyżu, to dziś największy koszmar finansowy każdej gminy. Koszt ich ogrzania i utrzymania zżera lwią część lokalnych budżetów, a w klasach siedzi garstka dzieci. Większość tych placówek generuje dla gmin gigantyczne straty, które idą w miliony złotych rocznie. Pieniądze, które mogłyby pójść na drogi, chodniki czy nowoczesną infrastrukturę, bezpowrotnie toną w pustych szkolnych murach.

I w tym pustym, niedogrzanym budynku lokalne kliki nauczycielskie – zabetonowane w związkach zawodowych i powiązane z lokalną władzą – nie pozwalają na zamknięcie placówki. Zamiast tego nadal tresują kolejne pokolenia w trybie z ubiegłego wieku: siadaj, wstań, dwa plus dwa jest cztery i tego się trzymamy.

Kartelowe wyrównywanie kompetencji i koszt 45 minut

Zastanawialiście się kiedyś, ile tak naprawdę kosztuje jedna godzina lekcyjna w szkołach? Nie ta urzędowa ze wskaźników GUS-u. Prawdziwa.

Koszt utrzymania i amortyzacji budynku, prąd, ogrzewanie, pensje nauczycieli, administracja, obsługa, dojazdy, czas rodziców i samych dzieci. Kiedy rozbije się ten strumień zasobów na pojedyncze 45 minut w klasie wiejskiej, gdzie siedzi pięcioro uczniów, wychodzą kwoty absurdalne. Płacimy krocie za proces, który w prywatnej firmie nie przetrwałby tygodnia.

I tu dochodzimy do najbardziej strzeżonego sekretu Karty Nauczyciela: kartelowego wyrównywania kompetencji.

Dlaczego, z punktu widzenia ekonomii państwa, nauczyciel WF-u ma zarabiać dokładnie tyle samo, co nauczyciel IT? Dlaczego nauczyciel religii ma kosztem podatnika wyciągać taką samą pensję jak nauczyciel fizyki?

Na wolnym rynku o stawce decyduje unikalność kompetencji, stopień trudności ich zdobycia oraz wartość, jaką generują dla gospodarki. Programista i fizyk tworzą podwaliny pod nowoczesny przemysł, innowacje i twardy cashflow. WF-ista realizuje spacer po boisku, a katecheta podaje dogmaty. W sektorze prywatnym zrównanie ich zarobków byłoby sabotażem ekonomicznym. W szkole państwowej ten kartel płacowy to standard. System płaci za sam fakt „funkcjonowania w systemie” i „posiadania stopnia awansu”, całkowicie negując rynkową wartość wnoszoną do głów młodych ludzi.

Efekt? Przepaść w wynikach egzaminu ósmoklasisty między miastem a wsią jest oczywista dla każdego kuratora. Mimo „komfortowych” małych grup na wsiach, dzieciaki dostają tam łomot, bo system zamiast uczyć rywalizacji, finansuje lenistwo i cieplarniane etaty – w dodatku dopłacając tzw. „dodatek wiejski” za to, że nauczyciel łaskawie wyjdzie z garstką dzieci do lasu.

Powrót na fotel belfra, czyli stop urojonej inkluzywności

Zanim przejdziemy dalej, musimy obalić jeszcze jeden, niezwykle groźny współczesny mit: mit nauczyciela jako całodobowego, darmowego biura obsługi roszczeń rodzicelsko-emocjonalnych.

Współczesna pedagogika oszalała na punkcie urojonej „inkluzywności”. Wmawia się nam, że nauczyciel ma indywidualnie, z aptekarską precyzją zagospodarować emocjonalnie i dydaktycznie każdego z 100–200 uczniów, z którymi ma do czynienia w ciągu tygodnia. To fizycznie i psychicznie niemożliwe. Efekt jest taki, że zamiast uczyć, nauczyciel staje się zakładnikiem systemu, a szkoła zamienia się w całodobowy korpo-folwark.

Nauczyciel w szkole podstawowej i średniej MUSI wrócić na fotel belfra.

Dziś, dzięki aplikacjom typu Librus czy Vulcan, zrobiono z nauczyciela pracownika całodobowego biura obsługi klienta – infolinii, która ma obowiązek być pod telefonem o 22:00, bo spanikowany rodzic chce natychmiast wynegocjować lepszą ocenę albo usprawiedliwić lenistwo swojego dziecka. To jest absolutna patologia. Szkoła nie jest infolinią Amazonu, gdzie klient zgłasza reklamację, a nauczyciel ma się gęsto tłumaczyć, dlaczego „jego produkt” dostał dwóję z klasówki.

Ta cyfrowa smycz i wolny dostęp do nauczyciela sprawiły, że rodzice całkowicie przenieśli punkt ciężkości. Zamiast wziąć się do roboty i pracować nad dzieckiem w domu, wolą wywierać permanentną, cyfrową presję na belfra. Tatusiowie i mamusie wylewają swoje frustracje w wiadomościach wysyłanych w środku nocy, oczekując, że nauczyciel będzie jednocześnie terapeutą, animatorem i sędzią polubownym.

Dostęp rodziców do nauczyciela przedmiotowego powinien być ograniczony do absolutnego minimum i ściśle kontrolowany. Komunikatory mają być zablokowane po godzinie 16:00. Szkoła to nie korporacyjny helpdesk. Od kontaktów z rodzicami, od budowania motywacji ucznia i od stawiania granic ich roszczeniowości ucznia i rodzica są: pedagog szkolny, dyrekcja, etos, który dana placówka tworzy, oraz – od strony organizacyjnej – wyłącznie WYCHOWAWCA KLASY.

Nauczyciel przedmiotowy ma wejść do klasy, wyegzekwować dyscyplinę, przekazać wiedzę, sprawdzić wynik i wyciągnąć twarde konsekwencje. Koniec kropka. Odciążenie belfra z tej toksycznej roli całodobowej infolinii to jedyny sposób, by przywrócić szkole jej pierwotną funkcję: selekcji i twardego kształtowania charakterów.

Szkoła średnia, czyli samotna wyspa w strefie zgniotu

W tym całym edukacyjnym cyrku jest jedno miejsce, które paradoksalnie wypada stosunkowo dobrze. To szkoła średnia – konkretne technikum lub wymagające liceum. To tutaj bije jeszcze resztka serca prawdziwego systemu, choć jest to praca w warunkach permanentnej strefy zgniotu.

Nauczyciel w szkole średniej dostaje z podstawówki produkt głęboko uszkodzony przez wiejską sielankę, miliony strat w gminach i domową bezstresowość. Pierwsze lata to nie jest realizacja programu – to jest heroiczna akcja ratunkowa i nadrabianie tego, co podstawówka koncertowo zawaliła. Dopiero potem zaczyna się mordercza walka z czasem, żeby przygotować młodzież do jedynego obecnie konkretnego, zewnętrznego i merytorycznie policzalnego egzaminu, jakim jest matura. Tutaj wynik nadal ma znaczenie. Albo dowiozłeś klasę do zdanego egzaminu, albo nie. Nauczyciel w szkole średniej musi być sprawnym rzemieślnikiem i dydaktykiem. Musi umieć uczyć.

Wielki uniwersytecki szok

I teraz zobaczcie, co dzieje się dalej z tym młodym człowiekiem, który wyszedł z wymagającego, trzymającego standardy liceum lub technikum. Trafia na polską uczelnię wyższą i przeżywa gigantyczny, egzystencjalny szok. Nagle z miejsca, gdzie ktoś od niego wymagał i realnie uczył, wchodzi do klubu uczenia się na niby.

Zderza się z instytucją „wykładowcy”. Wykładowca to już nie jest nauczyciel. On nie ma obowiązku umieć uczyć, on nie musi mieć pojęcia o dydaktyce. On tylko „podaje” wiedzę. Przychodzi, odczytuje pożółkłe slajdy i wychodzi.

W sektorze prywatnym, tym realnym, zasady są brutalnie proste i policzalne: wynik, termin, koszt, marża, efektywność. Nikogo nie obchodzi, czy się starałeś. Pytanie brzmi: dowiozłeś czy nie dowiozłeś? Gdy jednak przekraczasz próg polskiej państwowej uczelni, wchodzisz w alternatywną rzeczywistość. To konflikt dwóch zupełnie różnych systemów operacyjnych. Na uczelni nikt nie pyta o marżę. Tam czas i zasoby płyną szerokim strumieniem, którego nikt nie kontroluje. Prawdziwy koszt utrzymania profesora i zmarnowanego czasu studentów idzie w tysiące złotych za godzinę.

I co dostajemy w zamian? Trwający latami spektakl, w którym profesor odklejony od realiów rynkowych przez 45 minut przepisuje na tablicę slajdy sprzed dekady, a studenci bez celu błąkają się po korytarzach, zaliczając godziny tylko dlatego, że „tak jest w planie”. Ten system nagradza tych, którzy najlepiej potrafią w nim funkcjonować. To nie jest edukacja – to jest tresura umiejętności do przyszłego posłuszeństwa.

Kuźnia menedżerów od „czyszczenia kuwet”

Polska edukacja wyższa cierpi na syndrom, który nazwaliśmy: smug stupidity – zadowoloną z siebie głupotą. Na kierunkach związanych z nowoczesnym zarządzaniem czy ekonomią, uczelnie powinny od rana do nocy uczyć studentów bezwzględnej walki: jak trzymać za twarz cashflow, jak bezlitośnie obcinać koszty i jak bronić własnego rynku przed obcą kolonizacją.

Zamiast tego nasze uniwersytety produkują zastępy menedżerów przygotowanych mentalnie do jednej roli – roli wykwalifikowanego parobka w korporacji z kapitałem z Monachium czy Paryża. Uczymy ich, jak wypełniać raporty w Excelu dla zagranicznej centrali, jak pięknie recytować slogany o „inkluzywności” i „zrównoważonym rozwoju” i jak grzecznie przyjmować instrukcje.

Uczelnie nie kształcą architektów systemów, tylko konserwatorów cudzych maszyn. Student marketingu nie uczy się, jak zbudować globalną markę, ale jak skutecznie przepalić budżet na reklamy w zagranicznych mediach społecznościowych. Student finansów uczy się, jak bezszelestnie przetransferować marżę wypracowaną przez polskiego mechanika czy rolnika do szklanego wieżowca za granicą. W nagrodę za tę kapitulację absolwent dostaje dyplom, garnitur na kredyt i poczucie urojonej kulturowej przewagi. Myśli, że złapał Boga za nogi, bo pracuje w „korpo”, podczas gdy w rzeczywistości jest tylko trybikiem w machinie nowoczesnego drenażu.

Etykieta zamiast mechanizmu - co za banał...

Dlaczego ten akademicki cyrk trwa i ma się dobrze? Bo polska nauka – dokładnie tak jak reszta społeczeństwa – panicznie boi się badania realnych mechanizmów. Mechanizmy są męczące. Wymagają wysiłku, liczenia kosztów alternatywnych i rozbierania zjawisk na części pierwsze. O ileż prościej jest rzucić akademicką etykietę i uznać sprawę za zamkniętą.

Gdy jakikolwiek trzeźwo myślący praktyk spróbuje wejść w polemikę z tym profesorskim betonem i zapyta: „Zaraz, dlaczego uczycie teorii, które w realnym biznesie oznaczają natychmiastowe bankructwo?”, system natychmiast uruchamia mechanizm obronny. Nie ma tam merytorycznej dyskusji o suwerenności ekonomicznej czy budowaniu realnego bogactwa. Zamiast tego uruchamia się lingwistyczna inżynieria i stygmatyzacja. Krytyka programu nauczania? „Populizm”. Próba wskazania, że uczelnie marnują publiczne pieniądze? „Atak na autonomię uniwersytetów”.

To idealna zasłona dymna dla intelektualnego lenistwa. Profesorowie ukrywają swój brak kompetencji rynkowych za fasadą tytułów i punktów za publikacje w nikomu niepotrzebnych pismach naukowych.

Poziom, z którego pękają ze śmiechu

Finał tego wszystkiego jest tragiczny. Mamy w Polsce potężną armię ludzi z dyplomami MBA, rady nadzorcze pękające w szwach i... absolutnie nic z tego nie wynika dla naszej podmiotowości gospodarczej. Cały ten kosztowny system akademicki stał się wrogim lobby wobec wewnętrznych potrzeb kraju. Współczesna piąta kolumna nie musi już stać z karabinem. Ona dziś siedzi w katedrach ekonomii i uczy młodych Polaków, że duma z własnego kapitału to zacofanie, a szczytem rozwoju jest bycie efektywnym wykonawcą cudzych poleceń.

W szklanych wieżowcach na Zachodzie ktoś naprawdę pęka ze śmiechu, patrząc na nasze uniwersytety. Państwo polskie finansuje edukację ludzi, którzy po studiach dobrowolnie i z pieśnią na ustach pilnują tempa na bieżni drenażu.

Rozwój i nauka nigdy nie były i nie będą bezbolesne. Prawdziwa edukacja kosztuje energię, wymaga znoszenia frustracji i nauki twardej rywalizacji. Dopóki polskie uczelnie będą oferowały łatwy, przyjemny idiotyzm, dopóty będziemy produkować wyłącznie elitę parobków.