Bramkarze eksperymentu. Od Dilberta do biologicznego VETA
Jakieś 30 lat temu w pewnej znanej gazecie, w jej dodatku o rynku pracy, krążył pasek komiksowy z Dilbertem. Padło tam zdanie, które brzmiało jak niewinny żart biurowy: „Pracuj dobrze, to nam wszystkim będzie lepiej”. Wtedy można było się z tego pośmiać przy porannej kawie i wrócić do swoich zajęć. Dziś wiemy, że to nie był żart. To był kod źródłowy korpofeudalizmu – systemu, który zanim zabetonował wszystkie instytucje w firmach i w państwie, najpierw bezczelnie zhakował nasz język, żeby ukryć własną pasożytniczą naturę.
Przekręt semantyczny: Od kadr do „zasobów” i od zarządu do „kartelu”
Spójrzmy na tę podmianę pojęć, bo kryje się w niej cały mechanizm współczesnej represji. Zwykły dział kadr zamieniono w HR – Zasoby Ludzkie. Zastanówmy się nad absurdem tego słowa. Zasoby to węgiel w kopalni, tona stali w hucie, kilowatogodzina w sieci albo pozycja w arkuszu budżetowym. Zrównano ludzi aspirujących do wykonywania czegoś po prostu pożytecznego z surowcem, którym trzeba zarządzać. Odpowiednio zarządzać. Cwanie zarządzać, bo przecież się …zużywa. Zarządzać tak, by ten „zasób” przypadkiem nie stał się zagrożeniem dla tych, którzy niczego innego nie potrafią, jak tylko niańczyć stołki i udawać pracę.
Dokładnie tę samą operację przeprowadzono na powszechnym poczuciu państwowości. Konstytucyjnego Prezesa Rady Ministrów – czyli zwykłego przewodniczącego kolegialnego zarządu, który ma jedynie wykonywać ustawy – media (szczególnie po 2005 roku, w epoce polityki PR-u i premierów-streamerów) przemianowały na „Premiera”. A samą Radę Ministrów na „Rząd”.
To nie jest drobna zmiana stylistyczna. Zarządca to urzędnik wynajęty do administrowania wspólnym dobrem w granicach prawa. Pod szyldem „Rządu” grupa ludzi udaje dziś własną unikalność i niezastępowalną oryginalność. Oryginalność . Jakby niczego podobnego wcześniej nie robili zanim kazali ludziom brać kredyty i zmieniać pracę.
Powojenny eksperyment i pokolenie odcinające kupony
Żeby zrozumieć, skąd wzięli się tytułowi bramkarze starego układu, musimy cofnąć się o pokolenie. Nasi rodzice i dziadkowie – niezależnie od tego, czy żyli w komunie, czy w zachodniej wersji państwowego liberalizmu – dorastali w historycznej anomalii. Okres po 1945 roku to jedyny taki eksperyment w dziejach ludzkości. Gospodarka rosła na fali powojennej odbudowy, państwo gwarantowało stabilność, darmową edukację i mieszkania z przydziału, a koszty środowiskowe i gigantyczny dług zaciągano na konto przyszłych pokoleń.
Oni uwierzyli, że ten stan jest normą i że wszystko zawdzięczają wyłącznie własnej pracowitości. Gdy system zaczął trzeszczeć, ich „resortowe dzieci” – w sensie dosłownym lub mentalnym, wychowane w poczuciu, że system po prostu musi im płacić – przejęły stery. Dziś siedzą na bezpiecznych emeryturach, w radach nadzorczych i na uczelniach. Wciąż żyją w pewnym sensie za darmo, odcinając kupony od systemu, którego realnie już nie ma, ale na papierze wciąż istnieje. A co najgorsze – nieustannie nas pouczają, podczas gdy to nasze pokolenie zapierdala i zapierdalało, od rana do wieczora, i często też w weekendy, żeby spłacić ich długi z komuny i z teraz i jeszcze przy tym JAKOŚ żyć.
Od Radmora do plastikowych głośników
Ta pokoleniowa represja objawia się w każdym wymiarze codzienności. Najbardziej namacalnym dowodem jest zastąpienie etosu „nowoczesności i trwałości” etosem „agresywnej sprzedaży”.
Kiedyś amplituner Radmor kupowało się na wieki. Celem inżyniera było stworzenie rzeczy doskonałej, która przetrwa dekady. Dziś trwałość jest wrogiem systemu finansowego opartego na pustym wzroście. Nasze pokolenie wpuszczono w kołowrotek, w którym trzeba codziennie wyrabiać plan sprzedaży tandetnego plastiku z głośnikami w sieciówkach. Musimy kręcić korbą obrotu, sprzedając rzeczy zaprogramowane na szybką śmierć, żeby z wygenerowanych w ten sposób dywidend wypłacać świadczenia pokoleniu, które dziś – z wyżyn swojego autorytetu – bezczelnie poucza nas o ekologii i każe pić przez papierowe słomki.
Pańszczyzna mieszkaniowa, edukacyjna pułapka i bezpłatny staż
Ten sam mechanizm wyzysku zabetonował rynek mieszkaniowy i edukację. Pokolenie powojennego eksperymentu dostało mieszkania ze spółdzielni, a w latach dziewięćdziesiątych wykupiło je od państwa za ułamek wartości rynkowej. Dostało potężny majątek w prezencie od transformacji. Tymczasem Nam, powiedziano, że państwo nie jest od budowania mieszkań, i założono na szyję pętlę trzydziestoletniego kredytu hipotecznego. Człowiek z kredytem nie zastrajkuje, nie rzuci toksycznej pracy i nie postawi się szefowi. Będzie potulnie wyrabiał targety, spłacając odsetki bankom i czynsze rentierom, którzy skupili po kilkanaście mieszkań z dawnego rozdania.
Do tego dołożono genialne, podwójne perpetuum mobile w edukacji. Z jednej strony tamto pokolenie – profesorowie, docenci i właściciele uczelni – stworzyło masową maszynkę do zarabiania na sprzedaży dyplomów, wciskając nam mit, że bez magistra jesteśmy nikim. Z drugiej strony ci sami ludzie zbudowali szczelne korporacje zawodowe i zamknięte cechy. Kasują nas za edukację do zawodu, do którego dostęp sami przed nami blokują egzaminami, aplikacjami i szklanym sufitem.
A na koniec, jako upokarzający rytuał inicjacji, stworzyli bezpłatny staż – absolutny symbol tego systemu. Bezpłatny staż mówi młodemu człowiekowi wprost: „Twój czas i twoje rachunki nic nie znaczą. Masz zapłacić frycowe za sam przywilej stania w przedpokoju naszego zamku”.
Bliźniacze trumny kompetencji: HR i Rząd kontra zdrowe przepływy
W tym układzie zarówno korporacyjny HR, jak i partyjny Rząd pełnią funkcję bramkarzy starego układu. Obie te instytucje to bliźniacze trumny kompetencji, które z dumą zasłaniają wyjście na świeże powietrze.
Zdrowa firma rozwija się wtedy, gdy zastane doświadczenie zderza się z nową, bardziej „upgradową” energią młodych ludzi wychodzących z uczelni i podążających za nowum. Takie tarcie generuje postęp. Ale monstrum zarządzania zasobami ludzkimi nie służy do zderzania kompetencji – ono służy do sprawdzania rynku pracowników po to, żeby dowiedzieć się, kto zagraża obecnym menedżerom. HR działa jak wykidajło przed klubem. Zatrzymuje za drzwiami tych, którzy są młodsi, myślą inaczej i mogliby obnażyć nieudolność średniaków piastujących stołki. W środku zostają procedury, ankiety satysfakcji, owocowe czwartki i imprezy integracyjne dla miernoty.
Gdyby ustawowo zakazać działalności HR, firmy zaczęłyby zatrudniać ludzi zgodnie z realnym zapotrzebowaniem, a nie po to, by filtrować zagrożenia dla zarządu. Gdyby powrócić do nudnej relacji Prezydent z jego prawem do powołań - Rada Ministrów z jej rolą czysto wykonawczą, może w państwie ruszyłyby zdrowe przepływy kadrowe.
Pomyślmy najprościej. W ramach konstytucyjnego gorsetu twórcy ustawy zasadniczej zostawili jedną genialną kotwicę, którą media i partyjny kartel całkowicie zamazały. Nawet wtedy, gdy Sejm wybiera Prezesa Rady Ministrów, to Prezydent go powołuje. PO – WO – ŁUJE. Ten zapis nie powstał po to, by głowa państwa robiła za biernego notariusza. Jest on kluczowy zwłaszcza wtedy, gdy społeczeństwo świadomie ustawia Sejm po jednej stronie sceny, a Prezydenta po przeciwnej. Wyborcy mówią wtedy jasno: „Nie ufamy żadnemu z was w pojedynkę. Chcemy, żeby przepływy kadrowe były filtrowane optymalnie dzięki związaniu we wzajemnej zależności”.
Ale kartel rządowo-medialny odrzucił tę współodpowiedzialność. Zamienił konstytucyjny mechanizm optymalizujący systemowe tarcia w maszynkę do promocji politycznej miernoty.
Finał: Biologiczne VETO
I tu dochodzimy do punktu kulminacyjnego, w którym cała ta konstrukcja zderza się ze ścianą, której nie da się obejść żadną ustawą, żadnym PR-em i żadnym korporacyjnym wellbeingiem.
Współczesne kobiety w okolicach trzydziestki przeżyły te niemal cztery dekady od rzekomego przełomu systemowego i znają jego patologie na wylot. Widzą, że system został zabetonowany na dziesiątki lat naprzód. Wiedzą, że mieszkania to dożywotni haracz dla rentierów, edukacja to bilet na bezpłatny staż, w firmach rządzi HR-owy filtr miernoty, który po urlopie macierzyńskim zaserwuje im „optymalizację stanowiska”, a w państwie rządzi kartel odcięty od jakiejkolwiek odpowiedzialności.
Skoro bramkarze starego układu zatrzasnęli wszystkie drzwi przed młodym pokoleniem i zablokowali naturalne przepływy, kobiety uruchomiły jedyną broń, jakiej system nie jest w stanie im odebrać.
Ogłosiły biologiczne VETO. Nie chcą rodzić niewolników do obsługi tej zardzewiałej maszyny.
Spadek dzietności to nie jest żadna „wygoda” ani „egoizm”, jak próbują nam wmówić pouczający emeryci z pokolenia powojennego eksperymentu. To racjonalny, instynktowny, biologiczny strajk generalny. Ostateczny bezpiecznik natury. Bo żaden HR nie zrekrutuje na bezpłatny staż nienarodzonych pracowników, żaden bank nie wciśnie trzydziestoletniego kredytu pokoleniu, które nie przyszło na świat, i żaden kartel rządowy nie opodatkuje pustych kołysek.
Zarządzajcie …powietrzem. Bye Bye!